Brygada Syberyjska

Brygada Syberyjska
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1920

Tradycje
Rodowód

5 Dywizja Strzelców Polskich

Dowódcy
Pierwszy

płk Kazimierz Rumsza

Działania zbrojne
Wojna polsko-bolszewicka
bitwa o Borkowo (13–14 VIII 1920)
bitwa nad Wkrą (14–18 VIII 1920)
bitwa pod Chorzelami (23 VIII 1920)
Organizacja
Rodzaj wojsk

Piechota

Podległość

5 Armia

Syberyjska Brygada Piechoty (BSyb) – jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Bitwa wkra 1 1920.png

Brygada sformowana została na podstawie rozkazu ministra spraw wojskowych z 14 lipca 1920 z resztek 5 Dywizji Strzelców Polskich, które powróciły do kraju. 2 Syberyjski pułk piechoty organizowany był przy batalionie zapasowym 64 Grudziądzkiego pułku piechoty w miejscowości Grupa, natomiast 1 Syberyjski pułk piechoty w Toruniu przy 63 pułku piechoty. W pierwszej dekadzie sierpnia brygada skierowana została na front i podporządkowana dowódcy 5 Armii.

Geneza

Po rozwiązaniu korpusów polskich na Wschodzie, na wschodnich obszarach Rosji zaczęły żywiołowo tworzyć się polskie formacje zbrojne. Wstępowali do nich żołnierze rozpadającej się armii rosyjskiej, jeńcy wojenni z armii austro-węgierskiej oraz liczni legioniści. W styczniu 1919 sformowano 5 Dywizję Strzelców Polskich. Wspólnie z 4 DSP stanowiła organizacyjnie część Armii Polskiej we Francji (Armii Hallera). Wiosną 1919 rozpoczęła ona marsz koleją w kierunku wschodnim. Jej celem, podobnie jak i słabo współdziałających z Polakami wojsk Republiki Czechosłowackiej, był powrót do kraju droga morską. Ruchem kolejowym zarządzali przede wszystkim Czesi. Polska dywizja stanowiła ariergardę. Toczyła ona liczne walki z oddziałami „czerwonych”, regularnymi oddziałami i partyzanckimi. Ponosiła przy tym ogromne straty. 23 grudnia na węzłowej stacji Tajga, Czesi nie chcieli przyjmować polskich pociągów. Oddziały 5 DP przegrupowały się w stronę Krasnojarska. Tam jednak wybuchło powstanie, a „czerwona” 5 Armia dokonała obejścia linii kolejowej. Ostatecznie część transportów dywizji dostała się w ich ręce. Część oddziałów polskich przedarła się w walce przez to miasto. Zostały jednak zablokowane w Klukwiennej. Prośba do gen. Syrowego o udzielenie pomocy spotkała się z brutalną odmową.

10 stycznia 1920, 3000 kilometrów od Polski, na Syberii, skapitulowała 5 Dywizja Strzelców Polskich. Część żołnierzy dywizji zdecydowała przedzierać się na wschód. Większość zginęła. Część jednak dotarła do Irkucka. W mieście zorganizowano tymczasową bazę i stąd różnymi drogami żołnierze kierowali się do Harbina. Tam powstał samodzielny batalion 1 pułku strzelców, Legia Oficerska oraz oddział kawalerii i artylerii. Rząd polski zorganizował powrót oddziałów do kraju. W kwietniu zgrupowanie wraz z rodzinami przejechało do portu Dairen i tam zaokrętowało się na statek „Jarosław”. Podróż do kraju przez Nagasaki, Hongkong, Singapur, Kolombo, Aden, Gibraltar i Kopenhagę trwała ok. 3 miesięcy. 1 lipca w Gdańsku witano 120 oficerów i 800 szeregowych.

Po rozładunku batalion strzelców rozmieszczono w Chełmnie, a Legię Oficerską i rodziny w Grupie. Początkowo zamierzano przeprowadzić demobilizację, a oficerów skierować na urlopy. Jednak wobec groźby ze strony, jak to określano, „czerwonej nawały” wszyscy pozostali w służbie czynnej.

Organizacja

14 lipca minister spraw wojskowych wydał rozkaz o sformowaniu dwupułkowej Syberyjskiej Brygady Piechoty. W jej skład weszli przede wszystkim ochotnicy. Do punktów formowania przyjeżdżały zorganizowane grupy. Stawili się tam m.in. „członkowie klubu wioślarskiego z Kalisza, dwie kompanie zorganizowane przez PPS w Łodzi, VII i VIII klasy gimnazjalne w pełnym składzie z księdzem i nauczycielami. Zgłaszają się ochotnicy grupami i pojedynczo, wszyscy niewyszkoleni, karabina w ręku nie mieli, wszyscy jednak pełni poświęcenia i zapału”[1]. W pierwszych dniach sierpnia, przez Skierniewice, Warszawę dotarła do Zegrza, została włączona w skład 5 Armii. Jeszcze w czasie marszu prowadzono szkolenie strzeleckie i doposażano brygadę w sprzęt i umundurowanie.

Na podstawie rozkazu Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego nr 6797/20/Sąd. z 10 sierpnia 1920 został utworzony (wyjątkowo) sąd polowy dla Brygady Syberyjskiej. Na stanowisko szefa sądu został wyznaczony kpt. KS Tadeusz Garbusiński z Sądu Wojskowego Okręgu Generalnego Warszawa[a]. Ponadto przydzieleni zostali porucznicy Korpusu Sądowego: Roman Szluha[b] z Sądu Wojskowego Okręgu Generalnego Kielce i Mieczysław Radwański z Sądu Wojskowego Okręgu Generalnego Warszawa[2].

Brygada w boju

13 sierpnia jej oddziały wyszły nad Wkrę pod Borkowem, a 14 sierpnia już walczyły. Walki pod Borkowem brygada okupiła dużymi stratami. Część żołnierzy dopiero teraz uczyła się strzelać. Brygada walczyła później pod Nasielskiem i Prusinowicami, zdobyła Maków. Toczyła też dramatyczny bój pod Chorzelami i Myszyńcem z przebijającym się na wschód oddziałami bolszewickiego III Korpusu i 4 Armii. Po bitwie brygada przeszła na odpoczynek stając się jednocześnie wraz z oddziałami Dywizji Ochotniczej częścią nowej 22 Dywizji Piechoty.

Dowódca 5 Armii gen. Władysław Sikorski tak ocenił brygadę[3]:

„Świeżo sformowana na Pomorzu brygada syberyjska, prowadzona przez płk. Rumszę, której stan bojowy wynosił okrągło 2850 bagnetów i 120 szabel, zawierała doskonałą kadrę oficerską i podoficerską byłej 5-tej syberyjskiej dywizji. Ożywiał ją niezłomny i zahartowany w wiekowej walce duch pomorskiego ludu. A że brygada ponadto była zaopatrzona obficie pod technicznym i materialnym względem, wydawała mi się przeto, gdym dokonywał jej przeglądu w czasie marszu do Modlina, silną i najzupełniej pewną jednostką taktyczną. Organizacyjny jednak jej stan, jak się okazało później, zawierał przede wszystkim ujemne konsekwencje zbyt szybkiego tempa powstania brygady. Jej żołnierz niezgrany był z dowódcą, a ponadto mało był obeznany z techniczno-bojowym sprzętem, w dodatku na ogół niedopasowanym, gdyż wydanym brygadzie w drodze, tj. w czasie marszu z Zegrza do Modlina”.

Przebywający pod Chorzelami Lucjan Żeligowski wspominał[4]:

„Widok pola walki robił przykre wrażenie. Leżała na nim wielka ilość trupów. Byli to w ogromnej większości nasi żołnierze, ale nie tyle ranni i zabici w czasie walk, ile pozabijani po walce. Całe długie szeregi trupów, w bieliźnie tylko i bez butów leżały wzdłuż płotów i w pobliskich krzakach. Byli pokłuci szablami i bagnetami, mieli zmasakrowane twarze i powykłuwane oczy. W tym czasie zameldowano mi, że przyjechał angielski generał z kilku angielskimi oficerami. […] Byłem wzburzony. «Może pan generał zechce opowiedzieć panu Lloydowi George’owi - powiedziałem wówczas - jak jego przyjaciele polityczni obchodzą się z naszymi jeńcami». Generał i oficerowie angielscy milczeli”.

Struktura organizacyjna Syberyjskiej Brygady Piechoty

Uwagi

  1. Ppłk Tadeusz Maciej Garbusiński ur. 4 września 1892 w Skawinie, w rodzinie Leona i Marii z Muszyńskich. Był odznaczony Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych (dwukrotnie).
  2. Roman Oktawian Szluha ur. 2 marca 1890 w Podwołoczyskach, w rodzinie Aleksandra. Warszawski adwokat i artysta malarz.

Przypisy

  1. Ze wspomnień. Franciszka Dindorfa-Akkowicza. „5 Dywizja…”, s. 35
  2. Rozkaz nr 6797/20/Sąd. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce. [dostęp 2021-01-30].
  3. Odziemkowski 1997 ↓, s. 38.
  4. Zakrzewski 2016 ↓, s. 382.

Bibliografia

  • Janusz Odziemkowski: 5 Dywizja Piechoty w dziejach oręża polskiego. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1997. ISBN 83-87103-20-9.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918–1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • „Księga chwały piechoty”: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
  • Bartosz Zakrzewski: 18 Dywizja Piechoty WP w wojnie polsko-sowieckiej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2016. ISBN 978-83-7543-415-6.
  • p
  • d
  • e
Dywizje piechoty
Rezerwowe
dywizje piechoty
  • 33
  • 35
  • 36
  • 38
  • 39
  • 41
  • 44
  • 45
  • 48
  • 50
  • 55
  • 60
Brygady piechoty
Pułki piechoty
Rezerwowe
i ochotnicze
pułki piechoty
1939
1920
  • 101
  • 201
  • 202
  • 205
  • 208
  • 213
  • 222
  • 223
  • 238
  • 240
  • 257
  • 263
  • 264
Bataliony piechoty
  • p
  • d
  • e
Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej
Rodowód
Naczelne władze wojskowe
Rodzaje sił zbrojnych
Formacje
Bronie
Służby
  • duszpasterska
  • geograficzna
  • intendentury
  • inżynieryjno-saperska
  • kolejowa
  • remontu
  • sprawiedliwości
  • zdrowia
  • weterynarii
  • uzbrojenia
  • lotnictwa
  • żeglugi śródlądowej
  • łączności
  • etapowa
  • jeniecka
  • poborowa
WP w 1939
Inne

Orzełek II RP.svg